Besiye Başlamadan Önce Hayvan Seçimi Nasıl Yapılır?
Besi işinde başarı sadece iyi yem vermekle sağlanmaz. Besiye alınacak hayvanın yaşı, ırkı, canlı ağırlığı, sağlık durumu, vücut yapısı ve geçmişi de en az rasyon kadar önemlidir. Yanlış seçilen bir hayvan, besi boyunca daha fazla yem tüketip beklenen kiloyu alamayabilir.
Bu yüzden hayvan alırken sadece “ucuz mu, pahalı mı?” diye bakmak doğru değildir. Asıl önemli olan, hayvanın besi sonunda masrafını karşılayacak performansı gösterip gösteremeyeceğidir. Besi hayvanı alımında amaç; büyüme kabiliyeti iyi, yemi canlı ağırlığa çevirebilen ve besi sürecinde sağlıklı kalabilecek hayvanları seçmektir.
1. Besi amacınızı netleştirin
Hayvan seçmeden önce nasıl bir besi yapılacağı belirlenmelidir. Kısa süreli mi, uzun süreli mi, mera destekli mi, kapalı ahır besisi mi yapılacak? Bu soruların cevabı seçilecek hayvan tipini değiştirir.
Örneğin kısa süreli beside çok zayıf ve toparlanması uzun sürecek hayvanlar riskli olabilir. Uzun süreli beside ise gelişim potansiyeli yüksek, iskelet yapısı düzgün ve sağlıklı genç hayvanlar daha avantajlı olabilir.
2. Hayvanın genel görünümüne bakın
İlk bakışta hayvan canlı, dikkatli ve çevresine ilgili görünmelidir. Sürekli başı düşük duran, sürüden ayrı kalan, aşırı halsiz görünen veya hareket etmek istemeyen hayvanlar dikkatle değerlendirilmelidir.
Sağlıklı bir besi hayvanında genel olarak şu özellikler aranır:
Gözler canlı ve parlak olmalı
Burun akıntısı, öksürük veya zor soluma olmamalı
Tüyler aşırı mat ve kabarık görünmemeli
Hayvan yürürken topallamamalı
Dışkı çok sulu veya anormal olmamalı
İştahı ve çevreye ilgisi yerinde olmalı
Sadece iri görünen hayvan iyi hayvan anlamına gelmez. Hayvanın canlılığı ve sağlık durumu mutlaka birlikte değerlendirilmelidir.
3. Vücut kondisyonunu kontrol edin
Hayvan ne aşırı zayıf ne de aşırı yağlı olmalıdır. Çok zayıf hayvanlar hastalık, parazit veya kötü bakım geçmişi taşıyabilir. Aşırı yağlı hayvanlarda ise besi sürecinde beklenen canlı ağırlık artışı sınırlı kalabilir.
Vücut kondisyonu değerlendirilirken kaburga, bel, sırt, kalça ve kuyruk sokumu bölgesi dikkate alınır. Etçi sığırlarda kondisyon değerlendirmesinde kaburgalar, omurga, kalça kemikleri, kuyruk sokumu ve omuz bölgesi önemli kontrol noktalarıdır.
Besiye alınacak hayvanda önemli olan, hayvanın toparlanma ve gelişme potansiyelidir. Kemikleri çok belirgin, çökmüş görünümlü ve zayıf hayvanlar ucuz olsa bile sonradan daha pahalıya gelebilir.
4. İskelet ve kas yapısına dikkat edin
Besi hayvanında geniş göğüs, düzgün sırt hattı, sağlam bacak yapısı ve iyi kas gelişimi aranır. Hayvanın arkadan görünümünde but bölgesi dolgun olmalı, vücut yapısı yaşına göre dengeli durmalıdır.
Zayıf kaslı, dar gövdeli, ayak-bacak problemi olan hayvanlar besi sürecinde istenen performansı göstermeyebilir. Özellikle uzun süreli beside ayak ve bacak yapısı çok önemlidir. Çünkü hayvan yemliğe ve suya rahat ulaşamazsa yem tüketimi de düşer.
5. Yaş ve canlı ağırlık uygun olmalı
Besiye alınacak hayvanın yaşı ve canlı ağırlığı, yapılacak besi planına uygun olmalıdır. Çok küçük hayvanlarda bakım ve adaptasyon süreci daha hassas olabilir. Çok yaşlı hayvanlarda ise yemden yararlanma ve canlı ağırlık artışı beklendiği kadar iyi olmayabilir.
Alım yapmadan önce hedef belirlenmelidir: Hayvan kaç kilo alınacak, kaç kilo satılacak, tahmini besi süresi ne olacak? Bu hesap yapılmadan hayvan almak, sonradan yem maliyeti ve satış zamanı açısından sorun çıkarabilir.
6. Irk ve genetik yapı göz önünde bulundurulmalı
Her ırkın gelişim hızı, yemden yararlanması ve karkas yapısı aynı değildir. Etçi ırklar ve etçi melezler genellikle besi için daha uygun kabul edilir. Ancak sadece ırka bakmak yeterli değildir. Aynı ırk içinde bile hayvanlar arasında ciddi performans farkları olabilir.
Bu nedenle ırk bilgisi, hayvanın vücut yapısı ve sağlık durumu ile birlikte değerlendirilmelidir.
7. Sürü içindeki uyuma bakın
Mümkünse aynı yaş, benzer canlı ağırlık ve benzer yapıda hayvanlardan grup oluşturulmalıdır. Çok farklı kilolardaki hayvanları aynı bölmeye koymak, yem tüketiminde dengesizlik oluşturabilir.
Güçlü hayvanlar yemliğe daha rahat ulaşırken zayıf veya çekingen hayvanlar geri kalabilir. Bu da aynı grupta gelişim farkını artırır.
Besi hayvanları satışta ve alımda genellikle ırk, cinsiyet, ağırlık, renk ve kalite sınıflarına göre ayrılır; bu ayrım, grubun daha dengeli yönetilmesine yardımcı olur.
8. Hayvanın geçmişini öğrenin
Hayvanın nereden geldiği, daha önce nasıl beslendiği, aşı ve parazit uygulamalarının yapılıp yapılmadığı mümkün olduğunca öğrenilmelidir. Pazar veya farklı işletmelerden karışık şekilde gelen hayvanlarda stres ve hastalık riski daha yüksek olabilir.
Yeni gelen hayvanlarda ilk günler çok önemlidir. Besi yerine geldikten sonraki ilk 14 günün, hayvanın sonraki performansı üzerinde kritik etkisi olduğu belirtilmektedir.
Bu nedenle alım sonrası hayvanlar hemen ağır rasyona sokulmamalı, adaptasyon süreci dikkatli yönetilmelidir.
9. Ağız, ayak ve solunum kontrolü yapılmalı
Hayvanın yem yiyebilmesi için ağız ve diş yapısı sağlıklı olmalıdır. Ağız yarası, salya artışı, çiğneme zorluğu veya yemi ağzından düşürme gibi belirtiler varsa dikkat edilmelidir.
Ayak ve bacak kontrolü de ihmal edilmemelidir. Topallık, eklem şişliği veya tırnak problemi olan hayvan beside geride kalabilir. Solunum yönünden de öksürük, burun akıntısı, hızlı nefes alma ve halsizlik gibi belirtiler risk işaretidir.
10. Çok ucuz hayvana dikkat edin
Piyasanın çok altında satılan hayvanlarda mutlaka neden araştırılmalıdır. Hayvan hasta olabilir, gelişimi geride kalmış olabilir, sürüden ayrılmış olabilir veya bakım geçmişi kötü olabilir.
Ucuz alınan hayvan, tedavi masrafı, düşük kilo artışı ve uzun besi süresi nedeniyle daha pahalıya gelebilir. Bu yüzden sadece alım fiyatına değil, toplam besi maliyetine bakılmalıdır.
Besiye alınmaması gereken hayvanlar
Bazı hayvanlar dışarıdan cazip görünse bile besi için riskli olabilir. Özellikle şu hayvanlardan uzak durmak gerekir:
Belirgin şekilde hasta görünen hayvanlar
Sürekli öksüren veya burun akıntısı olan hayvanlar
Topallayan veya zor yürüyen hayvanlar
Aşırı zayıf, çökmüş ve halsiz hayvanlar
Tüyleri çok mat, kabarık ve bakımsız görünen hayvanlar
Sürüden ayrı duran, yemliğe gelmeyen hayvanlar
Ağız, diş veya çiğneme problemi olan hayvanlar
Çok saldırgan veya aşırı ürkek hayvanlar
Hayvan alırken pratik kontrol listesi
Hayvan almadan önce şu sorular hızlıca kontrol edilebilir:
Hayvan yaşına göre yeterli gelişmiş mi?
Gözleri canlı mı?
Solunumu normal mi?
Yürüyüşünde topallık var mı?
Vücut yapısı dengeli mi?
Çok zayıf veya aşırı yağlı mı?
Yemliğe ilgisi var mı?
Dışkısı normal mi?
Aşı ve parazit geçmişi biliniyor mu?
Aynı gruptaki diğer hayvanlarla uyumlu mu?
Bu sorulara verilen cevaplar, hayvanın besiye uygunluğu hakkında önemli fikir verir.
Kısa Özet
Besiye başlamadan önce hayvan seçimi, besinin en kritik adımlarından biridir. Sağlıklı, gelişim potansiyeli yüksek, düzgün vücut yapısına sahip ve besi planına uygun hayvanlar seçildiğinde süreç daha verimli ilerler.
Unutulmamalıdır ki iyi besi, doğru hayvanla başlar. Yanlış seçilen hayvanı sadece iyi yemle telafi etmek çoğu zaman mümkün olmaz. Bu nedenle alım sırasında acele edilmemeli, hayvan hem dış görünüş hem sağlık hem de ekonomik açıdan değerlendirilmelidir.
